Thứ Hai, 27 tháng 4, 2020

Người lính, chiếc chậu đồng và mong ước hòa bình

Hôm trước xem vô tuyến thấy có ông tướng, lúc giải phóng Sài Gòn là lính xe tăng, kể những hồi ức ngày 30/4/1975. Phóng viên hỏi cho tới giờ này, sau 45 năm, ông nhớ kỷ niệm nào nhất ngay sau khi Sài Gòn được giải phóng? Tất nhiên, ông nhớ những trận đánh ác liệt ngay tại cửa ngõ Sài Gòn, nơi đồng đội ông ngã xuống khi cuộc chiến sắp kết thúc. Nhưng đến đoạn nói nhớ nhà nhất và chỉ muốn về nhà với mẹ thì ông nghẹn lại, nước mắt trào ra. 
nguoi linh, chiec chau dong va mong uoc hoa binh hinh 1
Trên đường tiến về Sài Gòn, quân ta tiêu diệt nhiều xe tăng, xe bọc thép của địch. (Ảnh: Hoàng Thiểm/TTXVN)
Tôi thuộc thế hệ sinh cuối những năm 60, không biết mùi vị của chiến tranh nhưng nói chuyện với các chú các bác từng vượt Trường Sơn đi B thì họ đều bảo đánh đấm nhiều lúc phát chán, chả nghĩ sống chết, chỉ mơ ước hết chiến tranh để được về nhà.
Hồi đó ở miền Bắc chúng tôi được chứng kiến ngày sum họp của gia đình các “anh bộ đội” sau khi miền Nam giải phóng. Hình ảnh quen thuộc của bộ đội ra Bắc sau năm 1975 là bộ quân phục bạc màu, chiếc ba lô con cóc đằng sau thường có con búp bê mắt nhắm mắt mở, quyển album, ai may mắn và chịu khó thì khoác thêm cái khung xe đạp. Gia tài của người lính đơn sơ chỉ vậy! Lúc vợ - chồng, mẹ - con gặp nhau mừng mừng tủi tủi, sung sướng tột cùng! Có chị thấy chồng về vụt chạy ra sau nhà vừa thái rau lợn vừa...khóc.
Nhớ nhất trường hợp bác Tý, đi B năm 1964. Chiến tranh đằng đẵng, bác đi một mạch, vợ bác ở nhà chả nhận được thư từ gì. Năm 1975, trong khi những gia đình khác hồ hởi háo hức đón con, đón chồng trở về thì nhà bác vẫn im ắng như tờ. Vợ bác sau mỗi buổi làm đồng hợp tác lại ra ngồi bờ ao nhìn về phía đầu làng xem có bóng áo bộ đội nào không. Có, nhưng đều không phải bác Tý!
Lúc hy vọng dần trở thành tuyệt vọng thì đầu năm 1977 bác lù lù trở về trong đêm. Hỏi bác có bị thương hay ốm đau gì không mà về muộn thế, cũng chả thư từ nhắn nhe gì. Bác bảo chả làm sao cả, về muộn vì được giao nhiệm vụ trông kho quân nhu, vũ khí giữa rừng nên không biết chiến tranh đã kết thúc. Cho tới một ngày linh cảm thấy sự tĩnh lặng xung quanh không phải cái tĩnh lặng của chiến tranh nên bác Tý xuyên rừng đi hỏi thì biết giải phóng được gần một năm rồi. Hình như đơn vị cũng quên luôn bác với cái kho vũ khí và quân nhu tít tận rừng sâu.
Một hôm bác Tý vui vui tôi mới dám hỏi, thế trước hôm về Bắc bác có chui vào kho xem có những thứ gì trong đó không thì bác bảo thiết tha gì, nghe hết đánh nhau cái là một mình nhảy tưng tưng như phát rồ, vừa chạy vừa gào thét rồi tìm nơi trả súng, hỏi đường về Bắc luôn.
Hôm vừa rồi dọn dẹp nhà tình cờ tôi lôi ra hai cái chậu đồng, được gò thủ công rất thô sơ từ đồng đỏ. Những chiếc chậu này dùng để rửa mặt trong các gia đình nghèo ở miền Bắc những năm 50, 60 của thế kỷ trước. Hai chiếc chậu tôi mua cách đây hơn 20 năm, mỗi chiếc ở một thời điểm và địa điểm khác nhau. Thế nhưng lúc đem ra lau chùi để ý thấy cả hai chiếc đều có chữ “hoà bình”, “độc lập” được khắc thô sơ trên thành chậu. 
nguoi linh, chiec chau dong va mong uoc hoa binh hinh 2
Hai cái chậu đồng, được gò thủ công rất thô sơ từ đồng đỏ.
Ban đầu tưởng tên cơ sở sản xuất nhưng không phải. “Hòa bình, độc lập” là ước nguyện cháy bỏng từ đáy lòng của tất cả người dân Việt Nam. Những người thợ gò ở một vùng quê nghèo nào đó của nông thôn miền Bắc đã cùng ký thác mong ước ấy vào sản phẩm của mình và muốn gửi gắm nguyện ước ấy tới tất cả mọi người.
nguoi linh, chiec chau dong va mong uoc hoa binh hinh 3
Cả hai chiếc đều có chữ “hoà bình”, “độc lập” được khắc thô sơ trên thành chậu.
nguoi linh, chiec chau dong va mong uoc hoa binh hinh 4
Chiến tranh là điều không ai muốn. Hòa bình mới là nguyện ước của mọi người dân. Và đến bây giờ thì tôi hiểu vì sao bác Tý khi vừa biết tin hết chiến tranh đã vội trả súng tìm đường về nhà mà chả tơ hào gì cái kho quân nhu đầy ăm ắp; tôi cũng hiểu vì sao đã 45 năm rồi nhưng ông tướng vẫn nghẹn lại khi nói câu “chỉ muốn về nhà với mẹ”./.  

ATM gạo: Hãy vận hành bằng cả tình yêu thương!

Trên mạng đang ồn ào tranh luận chuyện một bạn nhỏ ở TP Hồ Chí Minh đến ATM gạo xin thì bị từ chối và việc có nên dùng công nghệ nhận dạng để "soi xét" người đến xin gạo.
Chuyện bạn nhỏ bị từ chối trên mạng đưa nhiều. Đại khái như sau: Đến lượt mình, khi đang đứng trước ATM gạo thì bạn bị loa nhắc mời ra ngoài. Rất bất ngờ, bạn đành lủi thủi trả túi ni lông rồi về. Máy quay lia theo. Bạn sang đường và leo lên một chiếc xe máy hình như đang đợi sẵn. Chắc người quay cho rằng như thế là biểu hiện của hành vi gian dối cần ngăn chặn nên tung clip đó lên mạng xã hội với dụng ý răn đe, cảnh báo.
Còn việc dùng công nghệ nhận dạng là để tránh việc ai đó tham lam, “quay vòng” để lấy được nhiều phần hỗ trợ. 
atm gao: hay van hanh bang ca tinh yeu thuong! hinh 1
Hình ảnh cậu bé đến nhận gạo hỗ trợ bị từ chối ( Ảnh cắt từ clip)
Theo nhiều nguồn tin thì bạn nhỏ từ quê lên thành phố kiếm sống bằng nghề phu hồ, tức là khó khăn thật.
Đã có nhiều lời bình phẩm, bình luận cho hai trường hợp nói trên. Phần lớn chỉ trích thành viên của ban tổ chức ATM gạo.
Không phải người chứng kiến, vả lại đúng sai thế nào cũng chưa biết rõ, biết cặn kẽ, nên tôi chỉ dám nêu những suy nghĩ chung nhất.
Cả thế giới đang quay cuồng chống chọi với đại dịch. Với nước ta cũng không phải ngoại lệ và chưa hề có tiền lệ. Chính vì thế, ngay cả những chính sách lớn tầm vĩ mô, tác động đến gần 100 triệu người, ảnh hưởng cả tới bang giao, cũng còn chỗ này chỗ kia, gây hiểu lầm, làm lúng túng, huống hồ những công việc cụ thể, nhỏ lẻ, do cá nhân đứng ra thực hiện như vừa nêu ở các cây ATM gạo.
Tôi nghĩ, hình ảnh đẹp nhất, gây xúc động nhiều là chỉ trong vài ngày, ATM gạo hảo tâm của chúng ta đã lan rộng cả nước, từ đồng bằng cho tới miền núi cao, khiến báo chí thế giới phải ngạc nhiên. Đấy là điều đáng ghi nhận. Ý nghĩa của nó không chỉ dừng lại ở vài ba cân gạo lúc nguy nan mà nó kéo chúng ta lại gần với nhau hơn để cùng lan tỏa những việc làm tốt; nó động vào và đánh thức một cõi rất sâu nhưng vô cùng mạnh mẽ của con người, đó là lòng trắc ẩn. Lòng trắc ẩn sẽ xua tan đi tối tăm, vụn vặt đời thường.
atm gao: hay van hanh bang ca tinh yeu thuong! hinh 2
 Người đến nhận gạo hỗ trợ nghiêm túc thực hiện giãn cách theo quy định
Chúng ta phê bình việc sử dụng công nghệ nhận diện khuôn mặt người đến ATM gạo, chúng ta phê bình cách nói oang oang trên loa phóng thanh mời bạn nhỏ tội nghiệp bước ra khỏi hàng, không được nhận phần hỗ trợ ở một ATM gạo phía Nam… 
Những ý kiến này những người tổ chức và điều hành ATM gạo sẽ tiếp thu, tham khảo. Tôi tin như vậy!  Bởi vì sao, vì họ dùng công nghệ hay soi xét kỹ từng người đến ATM gạo chẳng qua cũng là muốn hạt gạo đến đúng tay người nghèo. Động cơ và mục đích là tốt, chỉ còn một chút ở việc ứng xử cần phải điều chỉnh.
Nếu chúng ta, những người ngoài cuộc, nhìn nhận quá khắt khe và đưa ra những phán xét nặng nề thì hóa ra chúng ta cũng chung một cách tiếp cận với họ: Quá khắt khe với những đối tượng đến nhận gạo- việc làm mà chính chúng ta đang lên tiếng bình phẩm - hay sao?
atm gao: hay van hanh bang ca tinh yeu thuong! hinh 3
Làm thế nào để giúp đỡ người nghèo nhưng tránh làm tổn thương họ?
Làm thế nào để giúp đỡ người nghèo nhưng tránh làm tổn thương họ lúc này không phải chuyện dễ! Nhưng tôi nghĩ sẽ làm được khi chúng ta đến với công việc thiện nguyện này bằng tinh thần yêu thương con người. Khi đó chính công việc sẽ tự động kích hoạt một miền rất tinh tế và nhạy bén trong sâu thẳm mỗi người để cùng với lý trí đưa ra các quyết định hành xử thích hợp.
Câu chuyện cậu bé nhận gạo bị mời ra ngoài khiến tôi nhớ chuyện của tôi hơn 20 năm trước. Năm 1996 tôi thi tuyển vào Đài Tiếng nói Việt Nam. Đến khâu khám sức khỏe không hiểu sao huyết áp vọt lên trên 140. Bác sỹ Sơn (Phòng Y tế Đài) ngạc nhiên trước một người trẻ mà huyết áp lại cao.  Ông bảo tôi ngồi nghỉ, hỏi nhà ở đâu, đi cái gì đến đây, ăn uống chưa, con cháu ai ở Đài, rồi ông đo lại. Vẫn cao. Cuối cùng ông ngồi suy nghĩ một lúc rồi bảo về, mai đến kiểm tra lại, trước khi đến nhớ không uống trà.
Chỉ số máy đo và “chỉ số linh cảm” của người bác sỹ hoàn toàn trái ngược nhưng ông vẫn quyết định để tôi có thêm cơ hội. Nếu hôm đó ông ghi “loại” thì cũng chả trách được ông, và hôm nay, tôi không thể và không có dịp ngồi viết những dòng này.
Trở lại câu chuyện bạn nhỏ xin gạo bị đuổi và việc nhận diện khuôn mặt trước ATM gạo. Như tôi đã nói ở trên, mục đích của ban tổ chức là đúng. Trong khi cuộc sống còn một số kẻ tham lam, không có lòng tự trọng, tranh giành phần của người nghèo thì họ phải đứng ra tìm cách bảo vệ người nghèo, bảo vệ cả nỗ lực của chính họ! 
Nhưng dẫu sao tôi vẫn muốn bên cạnh con mắt dò xét và cảnh giác (để bảo vệ quyền lợi cho người khốn khó ấy) thì cần có con mắt bao dung, con mắt của sự hào sảng và buông bỏ để phát hiện rồi đánh tín hiệu cho lương tâm, cho con tim hành động  một cách khéo léo và tinh tế nhất.
Tại ATM gạo có các cảm biến để đếm lượt người, tới đây có cảm biến giúp người nhận chỉ việc hứng túi là ra gạo chứ chả cần đạp chân, rồi có camera nhận diện và ghi nhớ người đến lấy… Tất tật những công nghệ đó vô cùng hữu dụng nhưng vẫn không thể thiếu những “cảm biến” được vận hành bởi tình người; những “camera” là đôi mắt biết khóc biết cười của chúng ta, được điều khiển không chỉ bằng cái đầu lý trí lạnh lùng mà còn bởi trái tim ấm nóng tình thương đồng loại.
Chỉ một chút thế thôi, chúng ta sẽ có những lời nói và hành động ấm áp, nhã nhặn hơn; và tôi tin ATM gạo sẽ tiếp tục là ATM của sự gắn kết giàu nghèo, đồng lòng hành động và lan tỏa yêu thương, những sức mạnh đã giúp chúng ta giành được chiến thắng (cho tới lúc này) trước đại dịch./.

Dịch Covid-19 như cơn lũ dữ tràn qua bản làng

Dịch Covid-19 như trận lũ lớn tràn qua để lại sau nó không chỉ đau thương mất mát mà còn phát lộ nhiều vấn đề lớn tầm vĩ mô và xuất hiện những câu chuyện bé xíu nơi bản làng.
Tôi ở một tỉnh miền núi Tây Bắc xa xôi, chỉ biết kể những câu chuyện bản mường trong những ngày có dịch.  
Phải thực tâm mà nói sự ồn ào của dịch bệnh bà con bản tôi chỉ biết qua đài báo, còn cuộc sống trong bản vẫn bình lặng như nó vẫn vậy bao đời nay.
dich covid-19 nhu con lu du tran qua ban lang hinh 1
Ảnh minh họa: Lưu Hồng Sơn
Vâng, bình lặng cho tới lúc dịch bùng lên dữ dội chốn thị thành. Người già thấy con chó vẫy đuôi rối rít sủa mừng, nheo mắt nhìn ra lối vào bản thấy đám con trai con gái lầm lũi khoác ba lô trở về.
Mấy năm nay, cứ ăn Tết xong đám trai trẻ lại khăn gói về xuôi tìm việc. Nhờ có sức khoẻ, lại chăm chỉ, dễ bảo nên chúng được đông người thuê. Lương lậu xem ra cũng khá! Bố mẹ chúng mừng! Nhưng cùng với đồng tiền chúng đem về là những mái đầu xanh đầu đỏ, tay chân xăm trổ lạ thường. Có đứa còn đeo khuyên và nói những lời mà người bản không hiểu và chưa nghe bao giờ.
Hoá ra dịch Covid-19 khiến chúng phải trở về. Làm ăn dưới xuôi đình trệ nên không ai thuê chúng nữa. Làm gì để sống bây giờ? Trồng chọt chăn nuôi ư? Thì vẫn làm đấy thôi nhưng có thời vụ. Nương thì cằn, ruộng thì bị thuỷ điện nhỏ làm khô khốc cạn kiệt hoặc bị nhấn chìm trong nước. Chăn nuôi đại gia súc không phải ai cũng có vốn trong khi dịch bệnh lăm le, nơi tiêu thụ ổn định, đầu ra, vẫn là câu chuyện nói hoài, nói miết bấy nay.  
Câu hỏi “làm gì” đeo bám lấy lớp trẻ trong bản. Chúng nghĩ không ra. Bố mẹ chúng nghĩ không ra. Người già nghĩ mãi cũng không ra. Không thể bỏ phí sức dài vai rộng, bởi thế chúng phải ra đi kiếm sống.
Cũng có vài cái nhà được xây bằng đồng tiền “ra đi kiếm sống”. Nhưng rồi cũng có những cặp đôi phải chia lìa vì người vợ trẻ hoa mắt bởi xanh đỏ tím vàng nơi phố thị. Nhưng chỉ cần thấy cái nhà gạch thế chỗ nhà sàn, dù nhuôm nhoam kệch cỡm, xây dở thì hết tiền, là người ta lại hớn hở đưa ra nhận định để rồi phát động nhân rộng điển hình.
Nói thế là vì hôm trước, có ông bà áo trắng cổ cồn lên đài báo khoe xã tôi huyện tôi có bằng này người về xuôi làm việc, xây được cái nhà to...?!
Chúng đi học cái nghề về bản làm giàu mới đáng kể chứ làm thuê thì tự hào gì. Ai cũng có quyền tìm đến một nơi dễ sống nhất để lập nghiệp. Thế nhưng khi người ta dứt áo ra đi thì phải trăn trở tự hỏi vì sao chúng bỏ làng bỏ bản ra đi, phải biết tạo dựng việc làm ở ngay chính mảnh đất này mới đúng chứ! Tự hào cái gì?
Hôm nay chúng lũ lượt trở về! Đứa bó gối, đứa chống cằm tóc xoã, rũ rượi nhìn ra mông lung trước ngõ. Chúng không phải người lười, chúng đang ước có mảnh nương để cày cuốc, có con gì đó để chăn nuôi, có việc gì đó ngay lúc này, tại chính nơi này để làm sinh kế.
Dịch Covid-19 như cơn lũ dữ tràn qua bản, lớp đất màu trôi tuột để trơ ra sỏi đá. Đắng đót! Nhưng thôi, âu cũng là dịp để ai đó chót “tự hào” suy ngẫm lại, cũng chưa phải là quá muộn!./.