Rượu men lá của anh Vừ A Chu

 Không biết từ lúc nào rượu men lá trở thành đặc sản dưới xuôi? Giờ đi đâu cũng men lá, men lá...

Men lá ở đâu mà nhiều thế!

Lại nhớ cách đây chừng 20 năm, lên Lào Cai công tác, máu nghề hỏi xe ôm, rượu San Lùng làm ở đâu, thế là ngồi sau con Minsk ngược lên bản.

Lên đấy bà con bảo ở đây có San Lùng Thượng và San Lùng Hạ... Bản nào cũng nấu rượu... nhưng nhờ nhà báo ra ngoài tỉnh nói hộ 1 câu, cả 2 bản mỗi ngày nấu được chừng 50 lít, thế thì lấy đâu ra mà cả Lào Cai chỗ nào cũng San Lùng, San Lùng?

Giờ dưới xuôi chỗ nào cũng men lá men lá.

Vừ A Chu (ảnh), người Mông, cùng tuổi với mình, Chu gọi tôi là sếp, tôi coi Chu như người anh. Chu từ vùng cao Long Hẹ (Thuận Châu) hạ sơn xuống Sơn La đã lâu nhưng trong con người anh cái khí chất Mông bộc trực, chân thật còn rõ lắm! Sống ở cái nơi mà quanh nhà Chu phải giăng đầy camera cảnh giới nên cái gì cần khéo Chu vẫn biết nói khéo, nhưng anh nói khéo để mọi người vẫn biết rằng "đấy là khéo", còn cái thật "Chu chẳng nói đâu".

Với tôi Chu chưa bao giờ phải khéo... Chu nói giờ ở trong Long Hẹ, Co Mạ (quê Chu) tìm được đủ lá làm men cũng khó. Mười mấy loại lá làm men giờ phần lớn không đủ. Chu nói điều này khi đưa cho tôi can rượu uống tết.

Ai chứ Chu nói tôi tin! Men lá của ai chứ của Chu tôi tin! Với tôi Chu chưa bao giờ phải khéo nhưng tôi phải... nhắc khéo Chu (Chu Vu) là tết đến nơi rồi đấy! Phần tôi can rượu men lá

Mạo danh đặc sản Tây Bắc

Thấy có nơi bán trâu, bò gác bếp mạo danh đặc sản Tây Bắc nên nhờ mấy chị em vào tận bản Lầu -Sơn La - tìm hiểu.

Lúc nào bài đăng mình sẽ đưa lên đây nhưng anh em nhớ cho 10 kí trâu tươi mới được 3.5-4 kí thịt khô, mà 1kg thịt trâu bò hiện tại bao nhiêu anh em tính hộ cái! Vì thế giá rẻ quá thì người ta lỗ à?

Mình rượu không biết uống nhưng ăn vặt thì ...thôi rồi. Bò khô, trâu khô và cái gọi là nai khô..v.v và v.v. từ bắc chí nam chén hết rồi. Chả dám chê chỗ nào nhưng trâu, bò khô Tây Bắc, cụ thể Sơn La, để lại ấn tượng nhất!

Không nói phét, đã nếm qua trâu khô Tây Bắc thì những cái còn lại... mặc định bị delete (xóa sạch) trong bộ nhớ! Kiểu như cả đời ngủ với cô hàng cá bỗng một ngày kia lâm sàng với cô hàng hương xinh đẹp! Hơi phũ phàng nhưng thật!

Trước hết, phải nói về truyền thống, từ xa xưa phương thức chế biến của người Thái chỉ có sôi (hấp) và nướng là chủ đạo! Cho nên kinh nghiệm nướng trên bếp củi của họ là đỉnh của đỉnh, tiếng Tây gọi là TOP OF THE TOP. Miễn bàn!

Kính thưa những cái miệng sành ăn! Thịt sấy khô bằng điện khác hoàn toàn với thịt sấy bằng củi. Người Thái phải tìm các cây củi chắc, nhiều than ở trên rừng (như mạy tạy, mạy hái) về sấy ròng rã trong 24 tiếng liên tục mới được một mẻ. Các anh các chụy có đồng ý cái gì làm lâu mà chả ...hấp dẫn không !

Khi xắt miếng thịt đem nướng người Thái tính rất kỹ để lúc ăn chỉ cần tước theo từng thớ thịt, chớ dùng dao kéo hay bất cứ dụng cụ tân kỳ nào. Hai tay, ngón trỏ và ngón cái, nhẹ nhàng tước nhỏ từng sợi thịt, chấm với chẩm chéo hoặc tương ớt rồi thong thả bỏ vào miệng, nhai, nhai, nhai ... rồi lắng nghe cái vị ngọt của thịt, vị cay của mắc khén nó ngấm từ đầu lưỡi tới chân răng. Ẩm thực như thế người dân tộc tụi em gọi bằng bốn âm tiết: tinh tế và sang trọng !

Miếng thịt ngon nhìn sáng màu, hơi hồng đỏ, khi tước đúng thớ không bị đứt nửa chừng. Người Thái cũng sử dụng những gia vị đặc trưng của núi rừng Tây Bắc để ướp nhưng độc đáo ở chỗ nó không lấn át vị ngọt, vị thơm của thịt. Nó tựa như cô gái đẹp chỉ cần thoảng qua chút phấn son cho thêm phần quyến rũ chứ quyết không thèm dùng để che lấp nhược điểm hay khiếm khuyết của mình.

Thôi! Để báo ra các bác đọc thêm. Chỉ khuyên các bác cứ đúng địa chỉ tin cậy mà mua. Mua được tại lò càng tốt! Trên này người dân tộc chúng em trước khi ăn thường vùi vào bếp. Dưới phố phường các bác nhớ để ngăn đá nhé! Vì không có chất bảo quản nên phải dùng ngay! Khi lên mâm, lúc ra rượu, các bác chịu khó nhổm đít dậy, đặt nó vào lò vi sóng , úp cái bát lên, sau vài chục giây là có món bò khô đưa cay thơm lừng, ngon không thua kém gì cách bà con dân tộc vùi than đâu.

Ảnh: Chị này ở VOV Tây Bắc đấy! Chị Lường Thị Huyền, một cơ sở sản xuất các sản phẩm thịt khô có tiếng ở Sơn La (0985 809 399)

Chơi hoa hay khoe hoa?

Xưa, thời bao cấp khó khăn, có chục bát sứ Hải Dương chẳng dám ăn, đem bày vào ngăn kính trong tủ, phía dưới bàn thờ, trước mặt là chỗ tiếp khách. Giỏi lắm thì được đem ra dùng một lần vào dịp tết, cũng chỉ để đơm cơm cúng tổ tiên chứ chả ai dám ăn. Cốc chén ly tách đèm đẹp cũng lên đời hưởng số phận kiêu sa như thế.

Trong lúc chủ nhà pha chè, khách chỉ cần dừng mắt ở buồng kính là gia chủ biết ý, chớp lấy cơ hội say sưa nói về nguồn gốc xuất xứ và sự quý giá của các món đồ. Khách gật gù hưởng ứng, hoặc mặn hơn chút là trầm trồ xuýt xoa thì chủ nhà mừng và hãnh diện phải biết! Nán ngồi thêm thể nào cũng nài mời cơm thết rượu bằng được cho mà xem! Thật! Thề!

Chuyện xưa kể lại giờ buồn cười nhưng vẫn còn dung dị đáng yêu, thậm chí thấy nhơ nhớ. Thời nay thì đẳng cấp sang chảnh không phải là chục bát sứ Hải Dương hay Giang Tây trong tủ mà là những món đồ có giá trị cao hơn. Ví dụ một cành đào rừng có hoa dày, cánh to... được gia chủ cầu kỳ mua về từ tận Sìn Hồ - Lai Châu.

Đã chơi phải chơi lớn. Đã lên tận Sìn Hồ xá gì không bứng về một gốc thật to, già câng, mốc thếch để bạn bè lác mắt một phen!

Thế là một cây đào không nhỏ được đặt trong cái phòng khách không to ở thành phố. Chủ nhà muốn khách khứa tận hưởng và chiêm ngưỡng cho hết, cho thấu cái vẻ đẹp của đào rừng nên đặt sát bàn uống nước sao cho từng nụ, từng cánh phải sỗ sàng hiện diện trước mắt để khách phải tâm phục khẩu phục vẻ đẹp phóng khoáng hoang sơ của đại ngàn cùng sự kỳ công của gia chủ.

Những tay đào sấn sổ vươn ra choáng hết không gian vốn hẹp của nhà đô thị. Khách đến chơi phải luồn lách tránh va quệt vào cây đào quý. Lúc nước nôi chuyện trò phải hạn chế cử động để hoa không quệt vào tai, cành không đâm vào mặt nên ngồi cứ ngay đơ. Trong khi đó gia chủ không ngớt kể lể về chiến tích hạ sơn cây đào rừng tận nơi núi cao rừng thẳm như muốn khẳng định giá trị không gì sánh nổi và cũng để bênh vực cho sự hiện diện có phần lấn át, khoa trương của nó.

Trong bối cảnh như thế khách không còn dám thở mạnh, sợ ngộ nhỡ làm rớt một cánh đào thì khác gì gây trọng tội. Con cháu vui đùa chạy nhảy lại phải giật mình ngó trông chừng. Nụ cười treo sẵn trên miệng để lấy may ngày xuân liền bị tịch thu, ngay và luôn, thay vào đó là một cái lườm để chúng tránh xa cây quý. Không khí trở nên khiên cưỡng, ngột ngạt, căng thẳng bên cạnh những nụ cười và sự ồn ào màu mè son phấn.

Cây đào đẹp thật, quý thật nhưng khách không có tâm trạng thưởng thức bởi gia chủ bắt nó can thiệp quá sâu vào không gian và sự tự do của mỗi người. Nó bị gia chủ trao cho trách nhiệm thôn tính sự thư thái, khống chế và đè nghiến từng người ra để buộc phải công nhận sự hiện diện kệch cỡm và hợm hĩnh của mình.